Toca pararse, reflexionar, aprender E FACER A MEMORIA.
Avaliación do alumnado das distintas materias que eu imparto, do departamento de Artes plásticas.
“ E para mostra un botón “.
Estas son as evidencias de que o analizado na entrada anterior é acertado.
Con todo, quedan propostas de mellora ( recollidas no vídeo ) de cara al curso que ben, con espero, novos proxectos que nos ilusionen a eles e elas, pero a min tamén.
Para rematar, repito a conclusión final do analizado na entrada anterior, que coma un mantra resona na miña cabeza :
A linguaxe visual non só embelece o noso centro, senón que funciona como unha ferramenta semiótica capaz de derrubar barreiras cara a unha inclusión real, consciente e profundamente humana.
A implementación desta estratexia no noso centro demostra que a teoría pedagóxica cobra vida cando a intención estética se une ao compromiso social, convertendo cada produción do alumnado nunha evidencia do seu desenvolvemento competencial e emocional.
Síntese das Iniciativas: Unha ollada aos 10 proxectos + 1, recentes
A través da análise da linguaxe visual e audiovisual destes proxectos publicados, observamos como a autonomía pedagóxica permite abordar as catro modalidades do PIE con intencionalidade técnica e social.
Dicir que respecto da proposta inicial cambiaronse propostas e incluíronse outras, na maioría dos casos, por axustes da programación ou por intereses ou/e madurez do propio alumnado, onde o pensamento metafórico non estaba desenvolvido como para poder traballar con garantías de éxito con moito alumnado.
A proposta inicial de “ Arte contra o acoso escolar. Proxecto galería de imaxes” : En 4º mantívose no caso da identificación de prexuízos visuais e sociais noa tarefa “ Arte para desmontar rumores e bulos “ .
Nome do Proxecto
Eixo PIE Vinculado
Valor Pedagóxico/Social (Especialidade en Artes)
Arte para reflexionar. 4º ESO
Promoción do benestar emocional
Metacognición visual e fomento do pensamento crítico introspectivo.
Arte para desmontar rumores y bulos. 4º ESO. Igualdade desde a realidade. 3º ESO
Mellora da convivencia
Desconstrución da semiótica visual empregada na desinformación e os prexuízos.
Ordenar para comprender. 3º ESO
Promoción do benestar emocional
Estruturación da linguaxe visual como ferramenta de regulación e calma.
A Muller no Entroido. 1º ESO
Impulso da igualdade
Reivindica a axencia feminina e a igualdade de oportunidades na tradición.
Obradoiro de ilustración 4º ESO
Reforzo da inclusión
Desenvolvemento da intelixencia intrapersonal mediante a narrativa gráfica.
Unha porta que fala de Nós. 3º ESO
Reforzo da inclusión
Semántica da pertenza e simboloxía da identidade colectiva.
Laranxa, violeta, abstracto. 3º ESO
Impulso da igualdade.
Aplicación da psicoloxía cromática e a catarse mediante a expresión non figurativa.
Deseño de espazos de Nadal. 4º de ESO
Mellora da convivencia
Intervención na composición espacial para un uso equitativo e igualitario do centro.
O poder dun símbolo. 4º ESO
Impulso da igualdade e da paz.
Análise da iconografía e o deseño de marcas para o fomento da igualdade e a paz.
Liñas que se liberan. 1º ESO
Promoción do benestar emocional
Expresión xestual e liberación do trazo como exercicio de autonomía creativa.
Estas tarefas deixan de ser "simples debuxos" para converterse en dispositivos de transformación social. A través da creación, o alumnado non só adquire destrezas técnicas, senón que exerce unha cidadanía activa, utilizando a imaxe como unha ferramenta poderosa para denunciar, sanar e incluír.
Análise Temática: Do Benestar Emocional á Acción Social
Traballamos tres eixos temáticos transversais que fundamentan a nosa arquitectura pedagóxica:
A desmitificación de prexuízos mediante a linguaxe visual: O alumnado utiliza o vídeo e o deseño para confrontar narrativas de exclusión. Proxectos como o de "desmontar rumores" ou “pensamento icónico “demostran que a competencia mediática é esencial para unha convivencia sa, permitindo ao alumnado ser produtor de contido ético e consciente.
A construción da identidade colectiva e a pertenza: Iniciativas como "Unha porta que fala de Nós" reforzan a idea de que o centro é un espazo común. Esta "arquitectura da identidade" axuda a previr o illamento, garantindo que cada alumno/a se sinta recoñecido no espazo físico que habita.
A expresión abstracta como ferramenta de xestión emocional:O uso da abstracción e a psicoloxía da cor ("Laranxa, violeta, abstracto") ofrece unha canle de comunicación para sentimentos complexos. Esta linguaxe non figurativa facilita o alivio emocional e a redución do estrés, demostrando que a arte é un compoñente esencial da saúde mental no ámbito educativo.
A autonomía pedagóxica fomentada polo centro permite que estes obradoiros non sexan ríxidos, senón que se adapten á realidade do alumnado, impulsando unha creatividade con impacto real.
Aliñamento co Plan MEGA e Arquitectura Pedagóxica
Este traballo tamén está intrinsecamente ligado ao Plan de Nova Arquitectura Pedagóxica da Xunta de Galicia para os cursos 2024/25 e 2025/26. Ao intervir nos espazos, como no "Deseño de espazos de Nadal" ou a decoración das portas, o alumnado está derrubando barreiras físicas e simbólicas, promovendo un uso equitativo e igualitario das instalacións.
Boas Prácticas Replicables (Modelo Centro de Referencia PIE):
Intervención Artística no Espazo (Architecture of Belonging):Transformar zonas de paso en áreas de reflexión visual para humanizar o contorno escolar e mellorar o clima de convivencia.
Deseño Universal para a Aprendizaxe (DUA): Implementar tarefas onde a expresión plástica permita que o alumnado con dificultades de comunicación verbal poida expresar o seu potencial en igualdade de condicións.
Colaboración Intergrupal e Social: Proxectos que vinculan a arte coa comunidade local (como o Entroido ou o comercio local) para fortalecer a conexión social do centro.
Deste xeito, o espazo físico do IES de Mugardos convértese nun organismo vivo, un taller de experimentación onde a arte garante a accesibilidade emocional e social para todos.
Conclusións e Impacto no Clima Escolar
As 11 iniciativas analizadas nesta memoria son a proba de que o Plan MEGA e os proxectos PIE teñen o poder de desenvolver o máximo potencial de cada estudante. A arte, lonxe de ser un complemento, é o motor que asegura unha educación de calidade, permitindo que a diversidade sexa celebrada e que o benestar sexa un obxectivo compartido por toda a comunidade.
O impacto final reflíctese nun clima escolar máis cohesionado, onde o alumnado se recoñece como axente de cambio capaz de construír unha realidade máis xusta a través da súa mirada creativa.
A linguaxe visual non só embelece o noso centro, senón que funciona como unha ferramenta semiótica capaz de derrubar barreiras cara a unha inclusión real, consciente e profundamente humana.
En plástica seguíamos traballando co imaxinario e ao mesmo tempo, xorde a necesidade de clarificar, para chamarlle as cousas polos nomes axeitados e saber en todo momento distinguir entre uns comportamentos e outros, así como falar dos conflictos que xorden entre eles e elas para ser conscientes de límites e posibles respostas.
Así que revisamos o protocolo para a prevención, a detección e o tratamento do acoso e ciberacoso escolar da Consellería de Educación galega.
Falamos dos estereotipos destas imaxes do propio protocolo, onde aparece o ALUMNO FUTBOLERO abusón, o grupo de NENAS COTILLAS, a vítima NENA CON GAFAS.
Aclaramos termos para poder identificar o acoso e os distintos tipos coa idea de facelos máis conscientes dos problemas e das consecuencias, pero tamén das solucións e do posible rol que cada un deles e delas pode ter nun conflicto .
Nesta proposta arrincamos dende a empatía, de ahí que cubrimos mapas poñéndonos na pel de persoas con diferentes anatomías. A idea era crear deseños de moda inclusiva .
Descubrimos outros proxectos reais onde o obxectivo era o mesmo.
Contribución da materia de EPVA e de Proxecto competencial de 1º de Eso, neste proxecto de inclusión educativa.
1ª proposta para 3º de Eso:
Qué relación existe entre estas dúas imaxes?
Para traballar o imaxinario dende un punto de vista igualitario, usamos en 3º de Eso esta rutina de pensamento : vexo, penso, pregúntome, sobre estas dúas imaxes, buscando relacións.
Con isto repasamos as funcións das imaxes e incidimos na lectura delas, enmarcando estes contidos no bloque de patrimonio cultural e artístico
Descubriron o traballo de Dina Goldstein tentando argumentar cómo esta artista desafía os estereotipos de xénero dos contos de fadas.
Plantilla da editorial Netex
Rúbrica de cualificación da mesma editorial.
Propuxen tamén opcións de recuperación ou para mellorar resultados :
Estes son algúns deses traballos do alumnado:
PROPOSTA LIBRE PARA OS QUE QUIXERON PARTICIPAR
A proposta consistía en usar esta plantilla que encaixa a modo de mosaico, para lanzar unha mensaxe común de loita contra a violencia de xénero.
A cousa foi tendo vida propia e o que ia ser individual, nalgúns casos, converteuse nunha labor de equipo e nun grito de igualdade social e non só en contra da violencia.
Isto levoume a traballar nos dous cursos co nesgo de xénero na linguaxe e nas imaxes que consumimos de xeito habitual.
1ª proposta para 1º de ESO
Vídeo de toda a situación de aprendizaxe completa.
Reflexionamos sobre às mulleres na historia da arte . Onde quedaron ?
Só na faceta de musas e modelos ou algo máis ?
E o tema da beleza?
É igual de pesado e determinante para nomes de mulleres hoxe en día?
Todos isto levounos tamén, na materia de proxecto competencial a pensar na inseguridade, e non só física senón tamén psicolóxica e así, algúns proxectos empezaron así .
